اين قرآن سخنى است كه آن را اصلى نيست ، چون كسى كه چيزى بيند در خواب ( 1 ) گويد در خواب ، آن را اصلى و معنى نباشد . باز از او باز آمدند و گفتند : * ( بَلِ افْتَراه ) * ، يعنى بل قالوا افتريه ، او قالوا بل افتريه ، بل او بافته ( 2 ) است و كلام اوست . آنگه از آن بگشتند و گفتند : * ( بَلْ هُوَ شاعِرٌ ) * ، بل او شاعرى است ، و اين كلام شعر اوست ، و اين همه از سر عجز و تحيّر گفتند بى انديشه براى آن كه اقوال متناقض است براى آن كه اضغاث ( 3 ) احلام را هيچ معنى نباشد و هيچ تناسب الفاظ ، و اين كلامى است در درجهء عليا از فصاحت با جزالت الفاظ ( 4 ) و جلالت معنى . و آنچه گفتند : * ( بَلِ افْتَراه ) * ، جواب آن يك بار و دوبار و ده بار بشنيدند : فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِه ، ( 5 ) . . . ، و قوله : فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِه مُفْتَرَياتٍ ، ( 6 ) . . . ، و آنچه گفتند : * ( بَلْ هُوَ شاعِرٌ ) * هم هرزه گفتند براى آن كه ايشان نه آن بودند كه شاعر ( 7 ) نشناختند ، كه شعر كلامى باشد موزون مقفّى ، و اين را نه وزن است و نه قافيه ، آنگه چون از اين همه فروماندند گفتند : فليأتنا به آية ، بگو تا آيتى و دلالتى و معجزه‌اى بيارد ( 8 ) ، چنان كه پيغامبران پيشتر ( 9 ) را بود . * ( ما آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها ) * ، گفت : ايمان نياوردند اهل اين شهرها كه ما ايشان را هلاك كرديم با آن كه آيات و معجزات با ايشان آمد ، و در كلام اين محذوف ( 10 ) است ، و تقدير آن كه : ما امنت قبلهم من قرية اتتها الايات اهلكناها ( 11 ) ، و براى دلالت فحوى الخطاب بيفگند . * ( أَ فَهُمْ يُؤْمِنُونَ ) * ، اينان ايمان خواهند آوردن ؟ اگر آياتى ( 12 ) به اينان آيد ! صورت استفهام است و معنى جحد ، يعنى ( 13 ) نيارند با آن كه آيت بيايد ، چنان كه آنان كه پيش اينان بودند آيات و بيّنات به ايشان آمد ( 14 ) نياوردند تا ما ( 15 )

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها يا چيزى . ( 2 ) . آط ، لب ، آز : فرابافته . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها و . ( 4 ) . آج ، لب : لفظ . ( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 23 . ( 6 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 13 . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : شعر . ( 8 ) . آب ، آط ، آج ، آز : به ما آرد . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : پيشين . ( 10 ) . آب ، آز : محذوفى . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : فاهلكناها . ( 12 ) . اساس : ايمانى ، با توجّه به معنى جمله و اتفاق نسخه بدلها تصحيح شد . ( 14 - 13 ) . همهء نسخه بدلها ايمان . ( 15 ) . اساس : من ، به قياس با نسخهء آط ، و اتّفاق نسخه بدلها ، تصحيح شد .